Posts Tagged ‘ felitonë ’

Ò miniratkach, slédzach ë… kaszëbsczim sercu.

Wtórk.
———-
Zdarziwô sã tak, że sã czôłwiek sóm se, a mòże ë jaczi Wëższi Bët (chòc nié z Bëtowa, nié z Òlimpë), pëtô – pò prôwdze jak żëc? Za wszëtkò mómë òbarczëc winą òglowòswiatowi K-R-I-Z-Y-S, parola, do jaczi wiôldżi òczë dostôwają nawetka lëdze ze Sztejtów – ë nie blós ti czerwòny, bruny, żôłti czë biôłi – wszëtcë jak jeden, brat za bratã, chłop za białką na całim swiece – bòją sã felënkù… dëtków.
Rëchli, chòc nie wiele lat nazôd to bëło, gôdało sã, że nié blós samim chlébã żëją lëdze. Równak bez chléba pò jaczims czasu czësto prosto nie jidze strzëmac. Dostôwómë dëtczi – przëjmijmë, że z kòsmòsu, abò z robòtë, jak chto chce – ë tej? Trza dôc dozorcë za mieszkanié. Do krómù zaniésc za krëchã wzãtą na òstatnié pôłnié ë piãc piw. Do frézérë za pòdcãté w ùszłim tidzeniu klatë ë pòdgòliwóną bardã kòżdégò rena. Zaniesc do sztrumòwnié ë na gminã za wòdã. Za swiéżi lëft dac pitóm, bë ju nie sedzelë kòl rótów. e-Kòlégóm za przenëkiwanié ptôchów z bùmów. Ë jesz do kòscoła do skarbónczi – kò zëma jidze, a wejle, mòże sniégù latos dzãka dëtkóm do czipczi nie mdze ë nie mdze nót zmienic kòłów w aùtóle? A òstatné 150 dëtków òstôwô na kòta, pétroch, whiskey, lakér do bótów, nową gazétã, doładowanié do mòbilczi, drëdżi telefón, aktualizacëje antëwirusa w laptopu, nowé bùksë, czôrny szlips – kò slôdny skażił sã na òkrągłim 43 gebùrstachù cotczi Anczi w czwiôrtk – ë na wlézenié do klubù w piątk, kwiôtë dlô dzeùsa w 45 dzéń bëcégò razã, a jesz na nową platkã KòcégòBlëczeniô – doch w gazétach piszą, że to nônowszô mùzycznô mòda – ë do kina na bilietë, a òstatnëch 10 dëtków na òbszczãdnoscowé kòńto w bankù.
Miniratczi miniratkama – równak trza żëc! Nawetka czëj dëtków ju wiele czasu nie je widzec. Nie je widzec czësto jak tëch slédzów, co to nibë są przełowioné. Rëbôce w Déńsczi abò rëchòwac nie rozmiają, abò na rëbach sã nie znają. A bez sparłãczenié Kaszëbów z Déńską Królewą – naji mają za wiele slédza (w piapiórach) złowioné. Chto bë pòmëslôł, że to je mòżebné? Że mdze nót zmienic spiéwã “Tu dze jistnieje Hélsczi Półòstrów (…) Tu dze sã sedzy doma le w biédze ë nie wëchôdô w mòrze”… Jak mają łowic kaszëbsczi rëbôce swòją rëbã, czej ju ni mają na to przëstãpù? Jak mają sã redowac jich serca, czej wszëtkò je jak kóniowi pò sztrądze?
Smãtné to serce, kaszëbsczé serce. A òd dzysô – leno w Kòscérznie. Bò hewò tam wëkùpilë z Warszawczi, z krómù z P-A-T-E-Ń-T-ama, parolã “Kòscérzna – serce Kaszëb” ë hewò tak skùńczëlë biôtkã z jinym gardã z Kaszëb ò taką prawie promòcjową parolã. Ë wejle – jak to wszëtkò jidze dëtkóma zrobic. Nawetka zaklépac pòzwã dlô swòjégò gardë. Jakbë lëdze nie wiedzelë dze je to kaszëbsczé serce. Ë w jaczich sercach Kaszëbskô sedzy. Czej jesz mie òstónie dëtka z mòji mini-ratczi wëkùpiã so téż jaką parolã z negò krómù. Mòże… “Wiedno Titës wié dze szitës!” abò… “Gadac dwa razë nie darwôsz : zgrzë!” A na kùńc dóm na mszã, cobë Kartuzë nie kùpiłë swòji nowi parolë z negò krómù… Bòże, barnijce Kaszëbską!

———-
Ò miniratkach, slédzach ë… kaszëbsczim sercu.” abò 15.11.11

Ò wòjnie, w chtërny nicht nie chce biôtkòwac.

Ë znôù jadã. Tą razą w sóm przódk, przed se. Tuwò wiozã chłopa z robòtë dodóm, wej tuwò jaczich prawie wnëtka ùżartich knôpów z pijalnie, tuwò dzéwcza ni mia jak copnąc sã dodóm pò pòtkanim z ji bëńlã, a prawie tam białka ni mia jak do dochtóra zajachac… Ë jadã wej biorącë tich wszëtczich lëdzy, co sami jachac ni mògą, abò nie chcą. Pòny-pòlo ju w dardze!
Kò prawie lecół jem nad Mirachòwsczima Lasama, czej scygnął mie jeden knôp, co to chcôłbë sã razã karnąc do Kòscérznë. Wsôdô. Jedzemë. Pò kaszëbskù ni w piãc, ni w dzesãc… Cos le rozmieje. Jedzemë. Jedzemë. Sã zaczinô gôdka… Ë aùtomaticzno schôdô na kaszëbską témiznã – zarô pò ti òglowòkaszëbsczi témiznie, jaką je badérowanié ò pòchôdanim ë familjowëch pòwinowacëjach. Ë czej tak dojeżdżiwómë do gréńcë Kaszëb – kò prawie móm so dowiedzóné, że tuwò dzes òne sã kùńczą, blós nie je wiedzec dze je jijëch zôczątk – bierze mie górz ë jistny jiwer. Wej w gardze, dze miec jesmë mielë swòjé stolëczny miasto – wej tuwò, dze Remùs ju za sztót na dreptokù stanąc mô – ni mô Kaszëbów! Kòscérznã nama ùkradlë! Mają wzãté ë nawetka ni mëszlą cobë òddac! Kòscérzna to ju nie Kaszëbskô – tuwò je Kòcewé ë sómi Kò(s)céwiôcë! Chto bë to przewidzôł? Czësto nicht… Nawetka nôstarszi Kaszëbi bë nie dalë radë…
Równak òn je z Kaszëb! Ale w ti wòjnie biôtkòwac ni mdze – bò to sã z nim nie parłãczi na niżóden ôrt!

Tą czasą dojeżdżiwómë na môl ë biorã sã za ną wòjnã prawie czësto sóm… Ze dwiema Skrama, co to chcałë sã òbjawic ë bez dwie gòdznë pòkôrbic ò tim, a nym… A tak pò prôwdze, to ò wiérztach. Ë to nie bële jaczich, a najich, kaszëbsczich! Wej Stowôra (Nie)stãgłich Poétów rëszô! I to prawie tam, na nowim Kò(s)cewim…
Miłota. Téma, ò chtërny gôdac mòżna wiele ë na wiele zortów… Na przëmiór na dzewiãc nie swòjich ë jesz szterë swòjé. Ò:
– “Darënkù” – J. Walkùsza
– “Rzekł jem” – J. Łiska
– ë jegò: “Nierôz pitóm jô sóm se
– “Strachù” – Ł. Jabłońsczégò
– “***” – D. Wilczewsczi
– “Snicym ò trzecym pòrénkù” – R. Zmùdë-Trzebiatowsczégò
– ë jegò: “Òczach
– “Żdanim” – A. Sczibów
– “Baladze ò apartny Diôbelnicë” – J. Czajinéj, jesmë so plëstalë ë mielë starã cos z dokôzów nëch wëniesc, cobë mòże zaniesc to kòmù, abò w swòjé żëcé wniesc nôlepi… Ach! Poézjô! Jakùż snôżo je ò Cë kôrbic… Szkòda blós, że chãtnych mało, chòcle czas bë sã nalezc wiedno mógł… Równak ju w pòstãnym miesącu pòtkómë sã, cobë znôù pòkôrbic ò wiérztach najich méstrów… Ë znôù Pòny-mòbil rëszi w dargã, cobë nalézc cekawich lëdzy dzes na niespòdzajnym zakrãce ti stegnë… Ë znôù z nôdzeją ë wiarą, że negò dobëcégò, czësto prosto, òddac – ni mòżemë ë nie òddómë!

Ò wòjnie, w chtërny nicht nie chce biôtkòwac” abò 17.6.11

Habemus caputem!

Ala-weter-jo! jak to w jednym, nowim, kaszëbsczim spektaklu wòłô nie jeden z aktórów, jakùż nen stëcznik zlecôł! Wnëtka më dopiérzë co mòglë wëlowac, a ju je pò wszëtczim! Tej, habemus caputem! Mómë stolëcã! Ë nie je to Gduńsk, dzejowi môl, ani Wejrowò, chtërne bëłobë na drëdżim placu pò naji metropòlie pòd wzglãdã lëczbë mieszkającëch w gardze lëdzy… blós gard, chtëren donëchczas zwôł sã “sercã Kaszëb” – Kòscérzna.
Mòże ti, co to przeczëtają, nie do kùńca wiedzą ò co jidze… Tej przëbôczã. Wnëtka miesąc nazôd, na jinternetowim pòrtalu “NaszeKaszëbë”, zôcza sã ankietô, w chtërnej kòżdi miół głos. Wszëtkò miało rozwiązac sztridë midzë Kòscérzną, a Kartëzama, midze Gduńskã, a jinszima gardama, ò to, dze tak pò prôwdze je ta naszô stolëca. Kaszëbskô Stolëca. Czas sã skùńczéł ë ju je pò wszëtczim, ju je wëbróné, ju nick nie dô sã z tim wicy zrobic. Òstôwô nama blós żdac na òficjalné wrãczenié certifikatu òd administracjë kaszëbsczégò pòrtalu, co mô miec swój plac w najé nôrodné swiãto.
Jak to so czëtóm, tej mëszlã… diôchle! ta robòta w radiu czësto mô mie przerobioné ë z tegò ju niżóden felietón nie wińdze, równak dodóm tuwò jesz pôrã swòjich ùwagów. Kòscérzna. “Cna Kościerzyna” jak to w stôri wiérzce je nôzwóné. Slôdnym czasu móm bëti w nym gardze… ò! pardón, w naji przësnôżi Stolëcë! ë miół jem lëżnosc sprôwdzëc jak to tak richtich tam wëzdrzi. Wëszëznë gardu rozmieją gôdac pò Kaszëbskù… W szkòłach ùczi sã naji przesnôżi mòwë… Czëtô sã dokôzë naji lëtraturë… Ju lata lateczné jidze pielgrzimka z Kòscérznë na swiãté górë Wejrowa… Jesz chcą pòstawic szlachòtã Remùsa na rënkù! Mëszlã, że jak to mô tak dali wëzdrzëc, tej mómë fëjną stolëcã! Czësto bëlną! Blós, żebë nen Remùs nie stanął czasã razã z królewiónką, a do te jesz na karze, westrzódkù naji snôżi Stolëcë! To bë bëło czësto zgòrszenié ë przëgrzicha! Co bë lëdze gôdalë!
Tej za pół rokù, abò wicy, znoù pòjadã do naszi Stolëcë, cobë sprôwdzëc, jak to sã rozwinãło dali… Ë mëszlã, że wierã je jesz jednô dobrô stróna té Stolëcë. Nie mdã w ni wicy jak dwa razë òb rok. Jak ze Stolëcą sã richtich należi! Blós żebë terô jima, w té naji Stolëcë, szajba nie òdbiła òd taczégò wëachtniãcégò… Cobë më dali so szpòrtowëlë z Warszawiaków, a nie z najich Stolëczników.

31.1.11

Czedës pisóné – Pëlckòwsczi Idól

Ju trzeci rôz w najim Pëlckòwie szukale Idóla, ale nie bële jaczégò! Blós Pëlckòwsczégò! Dwaj slôdni mùszale òkazac sã nie do kùńca taczima, jaczich naja Pëlckòwskô Radzëzna chcała nalezc.
Przëwanożił do mie brifka, nen sóm co chòdzi do jaczégòs Rómka z drëdżi starnë wsë, a pierszi co, to mie ò tim gadół.
– Të wiész co, Titës, jem bëł na finale Idóla!
– Ò! A rzëcz mie brifkò, cëż to sã stało, że të jaż tam zajachôł?
– Në jak, chto jak chto, ale brifka ma mùs wiedzec co sã w Pëlckòwie dzeje.
– Në jo. To rzecze mie jak tam bëło, bò jem prawie nie mógł bëc.
– Tej sedz cëchò ë dôj mie gadac – sadle jesmë na stółkach kòl chëczë, brifka zażëł so tôbaczi, wcygnął swieżégò lëftu ë zaczął plëstac. – Ti lëdze to są glëpasi.
– Terôzka jô ju nick nie rozmija. Gadôj brifkò richtich jak to bëło.
– Nôprzódk òsme kandydatów co doszlë do finałù swòje zaspiéwalë, ale to tak flot pòszło, że jem nawetk sã nie przezdrzôł kògò bë tu mògle na Idóla wëbrac.
– A doch Radio Pëlckòwo miało aùdëcëje ò tim. Jem miół swòjégò Idóla wëbróni.
– Në jô téż, ale òn nie dobëł, a wiele najich za nim bëło… A wiész czemù nie dobëł? bò lëdze wësëłale SMSë na jaczégòs òbarchniałégò, co nawetk pò naszemu gadac nie rozmieje…
– Në a chto kù rëszce dobëł?
– Jakós biôłka z Nowëtë.
– A òna doch nie bëła takô zła…
– Gwes jo, ale… Jak późni spiéwałë slôdné Idólczi to jem so zmerkół, że òne ju nie są Pëlckòwsczima Idólkama… A wiész czemù? Bò òne ju są jinsze…
– Ale jak jinsze?
– Normalno. Na blond sã tak ùblokła, że mie richtich przëbëcziwała ną barbi-pùpã Dodã! A jak spiéwała to richtich to samò, blós pò naszémù! A ta drëgô to ta amerikańskô Hana M… Gôdóm cë – richtich cyrkùs!
– Tej jaż strach, co to mdze z latosową Idólką…
– Mósz recht. Mdzema zarô w Radiu czëc Pëlckòwską Madonã abò jaką jinszą z wiôldżégò swiata…
– Ale je nôdzeja, że ta co më miele wëbróni sã nie òdmieni.
– Gwes jo… Blós żebë nie robiła sã na jinszą, swiatową…
– Jo, chòc bë miała bëc Perdegóńskô, to wiedno mdze naszô, Pëlckòwskô Idólka.

11.7.10

Czedës pisóné – Radio Pëlckòwò.

Niżle jô zdôł so sprawã ju bëło pò szkòłach ë nót bëło szëkac za robòtą na sztudérsczé mòżlëwòtë. Nôprzódk wzął jem sã za badérowanié czë mòże dze brëkùją mùzykeńtów, ale nié, nigdze taczégò môlu jem nie nalôzł. Tej përznã sfrustrowóny mëszlã:
– Jak mój drëch, co nawetka pò naszémù nie rozmieje, mô kwalifikacjową gôdkã do robòtë przë pëlckòwsczim radiu, to mòże ë jô spróbùjã?
Jo! To je fejn deja! Wezkôj zwòni do nich! – sóm jem so òdpòwiedzôł. Tej biorã sã za sznëkrowanié w jinternece za numrã do radia.
– Wejle! Tuwò co je! Wzerôj! – në i wzéróm a widzã sztërë numrë… Mëszlã:
Jaczis mùszi bëc dobri. – tej biorã szauertelefón w rãkã, wëknypsôł numer ë przëkłôdóm do ùcha. Słëchóm ë czëjã:
– Sygnal je.
Në terô czekôj, za sztucëk chto òdbiérze! – në ë czëkóm. Nick… Mëszlã:
– Pewno ju ni ma nikògò w sekretariace, to ju je piątô pò pôłnim. Napiszã do nich mejla, a żebë bëło bëlno to spróbùjã pò naszémù. To doch je radio chtërne zajimô sã propagòwanim swòjiznë w pëlckòwsczi krôjnie.
Jo! Tak zrobi! – ë tak robiã. Piszã:
– Witóm piãkno ë kłônióm sã niskò. Mògã sã dowiedzëc w jaczich gòdzënach je Waji Sekretariat òdemkłi? Ë bëlné pòzdrówczi dlô nôlepszégò radia ë dlô słëchającëch tã nôpëszniészą radiową stacjã!
Pòlecało. Chwilã czekóm ë jem dobri mëslë. W kùńcu czëjã – përznã krzëwò czëtają, zdzywiony, że pò naszémù, ale baro ùredóny tim faktã. Dostôł jem òdpòwiesc, że mòże midzë ósmą reno a czwiôrtą pò pôłnim mdze òdemkłé.
Tej witro zazwònisz a sã spitôsz piãkno czë mòże lëdzy w Pëlckòwie je jednégò za mało do radia!
– Jo, witro tak zrobiã.
Spik mijô chùtkò, ë dzéń jakòs lecy – tej biorã znôù szauerk w łapë ë zwòniã. Dwadzesce minut numer je zajãti.
– Szargón jasny! Cëż òni tak długò tam prawią!
– Spòkójno. Zwòniã jesz rôz, jem dobri mëslë. – tej jesz rôz próbùjã. Në ë sã ùdało. Jaczi chłop òdebrôł ë czëjã, że mô òn antkòwsczi akceńt.
– Radio Pelckowo, słucham…
– Dobri dzéń. Mògã jô pò naszémù gadac?
– Że co…? – tu jem zrozmiôł mòjã felã:
(- Mdze nót pò pòlskù gadac!)
– Nie nic, nic. Mam pytanie, potrzebujecie może jakichś ludzi do pomocy w radiu?
– Z tego co mi wiadomo, to nie…
– Aha.
– To wszystko…?
– Tak, dziękuje.
– Do widzenia…
Krew mie zala, bò ni mógł jem dac wiarë, że nick z tegò planu nie wëszło.
Diôblë bë to wzãlë! Tej robòtë w Pëlckòwie dlô Ce czej ni ma, tej ni ma!
– Në trudno. Blós szkòda, że biorą tam lëdzy co pò naszémù nick nie rozmieją. Nibë to radio dlô propagòwaniégò jãzëka, kùlturë je zrobioné, ale widzec je, że chiba nié do kùńca to jima jidze. Szkòda.
Co Cë szkòda! Pãkni sã w łeb ë szëkôj dali za robòtą, bò na sztudiach nie wërobisz!
– Chcôł jem co z kaszëbizną robic, ale chiba bãdze nót w MakDonaldach szëkac.
Jesz mdą antcë nama pëlckòwsczé radio bralë! Piorun bë jich trzasł!

A dze pòùka? We wiérzce pëlckòwsczégò pòétë.
Chto bëlnym chce Kaszëbą bëc,
Ten mùszi pò kaszëbskù czëc,
(…)
Chto dzys nie chce mòwë òjców tczëc
Mùszi witro słëgą cëzëch bëc

22.4.10

Wòlne Kaszëbë?

Wòlne Kaszëbë ?

Slôdnym czasu móm dosc wiele robòtë przë tim, żebë dolmaczëc lëdzom jak to je… Kaszëbë są wòlne czë ni? Jakòs dwie niedzele slôde móm wiozłe aùtółã nowégò drëcha, Martina – najégò sąsada – chtëren wanożił pò nordowi Eùropie (jachôł aùtostopã òd Finlandie pòd dodóm) ë jesma so gadalë òb drogã, midzë Gdënią a Lãbòrgã, ò tim dze są Kaszëbë, ò historie, pòdobno brzëmiącich pòzwach gardów, ëtd… Wiedzôł, że dzes ne Kaszëbë są, blós nie miół anungù dze, to jem mù dolmaczëł. Że przóde Wejrowò to bëł Neustadt, a Lãbòrg – Lauenburg, abò Sztôłps – Stolp. Tak jesma so gôdalë, jaż mie zadôł dosc dzywné pëtanie:
– A dlôczë të jes ùblokłi w anzug?
– Bò jô dzysô miół arbeit robine.
– A dze? Doch móma Sunday today!
– A w kòscele, jô gróm na òrganach.
– Oh! Serio? A w jaczim? Móta tuwò swój kirch?
– Nie rozmiejã… Jak swój?
– Në, Kaszëbsczi Kòscół.

Abò co jinszégò. Tydzeń slôdë móm pisane z nowim drëchã z Dërszewa (Tczéwa), chtëren mô familiã w Gòscecenie ë dzôłkã kòl Lëni (w Pòtãgòwie). Mómë so pisóné ò wszëlejaczich sprôwach ë na kùńc zaczął mie wëpëtywac ò Kaszëbsczé Szkòłë… Dosc mòże slôdnim czasu znanô téma… Ale tak richtich, jakbë sã zastanowic, to mómë 3 przedszkòla, 1 szkòłã spòdlëczną, niżódnégò gimnazjum, 2 wëstrzódné szkòłë (ë jesz jedną klasã gratis! Wszëtcë doch baro za gratisama sã òbzérómë) në i czerënk na sztudiach. Tak w skrócenkù mòżna to òpisac. Ùstawa ùstawą, ale dze to je w żëcim? Lustrowac Watchdogi!

Në, a na kùńc môła anegdotka. W dzysdniowim dodôwkù do Niedzelnégò Gòsca (w Gduńsczim Gòscu) jem nalôzł artikël, dze ò naju co napisalë! Móm tam robione za młodégò znôwcã Kaszëbiznë, chtëren òbmëslił hasło – Pòstãpòwi Konserwatiscë! A tak richtich to Młodi Pòstãpòwi Konserwatiscë. Wszëtkò fejn ë ò skansenach, ë ò przińdnocë, ò najich starnach w jinternece, ë wiele jinszich… Sómi bëscë pòczëtalë. Ale padłë tam słowa, chtërnich nie miół jem rzekłi, że jesmë Kaszëbsczima Òbëwatelama! A tak richtich to Młodima Òbëwatelama Kaszëb.

Tej jak to je? Mómë Kaszëbsczé Szkòłë? Mómë Kaszëbsczi Kòscół? Jesmë Òbëwatelama Kaszëb? Òglowo, jasmë më wòlni?

Titës, 10.10.10

This website uses cookies to offer you the best experience online. By continuing to use our website, you agree to the use of cookies.